Connect with us

ÇEVRE

Türkiye’nin yeni etraf sorunu

“Türkiye Avrupa’nın plastik çöplüğü değil.” Bu tenkit, Türkiye’de son vakitlerde sık sık duyuluyor. Nedeni ise Türkiye’ye Avrupa’dan her yıl …

Published

on

“Türkiye Avrupa’nın plastik çöplüğü değil.”

Bu tenkit, Türkiye’de son vakitlerde sık sık duyuluyor. Nedeni ise Türkiye’ye Avrupa’dan her yıl binlerce ton plastik atık ithal edilmesi. Avrupa İstatistik Kurumu (Eurostat) bilgilerine nazaran Türkiye 2019’da 580 bin ton, 2020’de 660 bin ton, 2021’de 580 bin ton Avrupa’dan atık ithal etti. Bu sayılar Avrupa’nın atık ihracatının yaklaşık yüzde 30’larına denk geliyor.

Türkiye, atık ithalatında üç yıldır üst üste birinci sırada yer alırken geri dönüşüm konusunda ise Avrupa’da son sıralarda. Ekonomik Kalkınma ve İşbirliği Örgütü (OECD) sayılarına nazaran Türkiye’nin geri dönüşüm oranı yalnızca yüzde 12.

Pekala Türkiye geri dönüşümde geride olmasına karşın neden bu kadar çok atık ithal ediyor?

Türkiye neden plastik atık ithal etmeye başladı?

Plastik atık ithalatı, Türkiye’nin gündemine Çin’in 2017’de ithalat yasağı kararı almasının akabinde girdi. Bu tarihe kadar tüm dünyadaki plastik atıkların yüzde 80’ini ithal eden Çin, ithalatını kıymetli ölçüde kısıtlama kararı aldı. Çin hükümetinin bu kararı almasının en önemli nedeni, atık plastikten elde edilen geri dönüşüm gerecinin kalitesiz olmasıydı.

“Kalitesiz ürün” imajından kurtulmak isteyen Çin, atıkların denetimini tam olarak sağlayamıyor, ayrıyeten merdivenaltı üretimlerle etraf kirliliği oluşuyordu. Nihayetinde getirilen yasaklar 2018’de uygulamaya konuldu.

Atıklar daha sonra Hindistan ve Endonezya üzere öbür Asya ülkelerine kaydı. Lakin bu ülkeler de bir müddet sonra plastik atık ithalatına yasaklar koydu. Sonrasında ise atıklar büyük oranda Türkiye ve Vietnam üzere ülkelere gönderilmeye başlandı.

“Milletin attığı çöpleri bile bırakmıyorlar toplayalım”

To view this görüntü please enable JavaScript, and consider upgrading to a web browser that supports HTML5 görüntü

Ucuz hammadde temin edilmesi

Türkiye’de de atık ithalatıyla birlikte plastikten ucuz hammadde temini için geri dönüşüm konusunda bir dal oluşmaya başladı.

Sayıştay’ın Ocak 2022 tarihli Plastik Atık İdaresi raporuna nazaran Türkiye’nin son yıllardaki plastik atık ithalatındaki artış trendi de lisanslı atık sürece tesislerinin sayısındaki artış ve ucuz hammadde temin etme imkânının ortaya çıkmasından kaynaklanıyor.

Türkiye, plastik hammaddesinde dışa bağımlı. Çukurova Üniversitesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. Sedat Gündoğdu’nun verdiği bilgilere nazaran, Türkiye her yıl 8 milyon ton plastik hammaddesi ithal ediyor. Bu oranın yüzde 9’u ise artık ithal edilen atıklarla karşılanıyor.

Çöpler Türkiye’de kaynağından ayrıştırılmıyor

Etraf ve Orman Bakanlığı’nın etraftan sorumlu eski müsteşarı ve Etraf Mühendisi Prof. Dr. Mustafa Öztürk, misyonda olduğu 2004-2007 yılları ortasında yaptıkları araştırmaya nazaran Türkiye’deki tüm çöplerin toplamının 34 milyon ton civarında olduğuna dikkat çekiyor. Bunların yaklaşık 4,5- 5 milyon tonunu da plastik oluşturuyor. Lakin bu çöplerin kaynağından ayrıştırılmaması sebebiyle geri dönüştürmenin sıkıntı olduğuna dikkat çeken Prof. Öztürk, Türkiye’deki geri dönüşüm kesiminin neden ithal plastik atığa yöneldiğini şöyle özetliyor:

“Kağıt, cam, plastik, organik atıklar birlikte atılıyor. Sonradan ayrıştırılan plastiğin içinde de yüzde 30’lara varan fireler veriliyor. Yani yalnızca geri dönüşebilir plastik olmuyor bu atıkların içinde. Geri dönüşemeyen ambalaj atıkları üzere plastikler de oluyor. Bunları tek tek insan gücüyle ayrıştırmak gerekiyor. Bu da çok maliyetli. O yüzden kaynağından ayrışarak Türkiye’ye ithal edilen plastikler daha kıymetli geri dönüşümcüler için.”

Çok sayıda Avrupa ülkesinde çöpler çoğunlukla kaynağından ayrıştırılıyor. Atıklar çöp kutusuna giderken plastik, cam ve kağıt olarak ayrılıyor. Türkiye’de ise kaynağından ayrıştırma işi belediyelere bırakılmış durumda. Belediyeler de çöp ayrıştırma sürecine kâfi kaynak ayırmıyor. Doç. Dr. Gündoğdu’ya nazaran, belediyelerin kaynağından ayrıştırmaya ayırdığı bütçe yalnızca yüzde 2. Gündoğdu bunun nedenini şöyle yanıtlıyor:

“Çöp altyapısına yatırım yapmak görünür değil. Bunun yerine asfalta yatırım yapmak daha görünür. Bu bahiste sorun ulusal bir sistemin olmaması. Belediyeler bağımsız hareket ediyor. Kimi yapıyor, kimi yapmıyor.”

Bu yüzden Türkiye’ye Avrupa ülkelerinden gelen gelen atıklar hammaddeye dönüştürmesi daha kolay olduğu için “değerli” bulunuyor.

Greenpeace’in açıkladığı datalara nazaran Türkiye, 2019 ve 2020 yıllarında sırasıyla en fazla İngiltere’den (yaklaşık 360 bin ton), ikinci sıra Belçika’dan (yaklaşık 220 bin ton), üçüncü sırada Almanya’dan (yaklaşık 200 bin ton), dördüncü sırada İtalya’dan (yaklaşık 100 bin ton), beşinci sırada ise Hollanda’dan (yaklaşık 80 bin ton) plastik atık ithal etti.

İleri dönüşümle müzik: Çer Çöp Havası

To view this görüntü please enable JavaScript, and consider upgrading to a web browser that supports HTML5 görüntü

İthal atıkların tamamı dönüştürülüyor mu?

Doç. Dr Gündoğdu’nun verdiği bilgilere nazaran, Türkiye’de şu anda yaklaşık 5 bin geri dönüşüm tesisi bulunuyor. Bu tesisler ithal edilen atıklardan dolaylı ve dolaysız kâr elde ediyor. Öncelikle geri dönüşüm şirketlerine devlet kıymetli ölçüde teşvik ödüyor. Ticaret Bakanlığı’nın bilgilerine nazaran, yalnızca 2021 yılında geri dönüşüm işi yapan şirketlere toplamda 69 milyon TL teşvik verildi. Geri dönüştürülen plastiğin ihraç edilmesi durumunda da KDV iadesi yapılıyor. Bankalar da geri dönüşüm şirketlerine düşük faizli kredi imkanları sunuyor.

Fakat Türkiye’ye gelen atıkların tamamı geri dönüşemiyor.

Olağanda yasa gereği bu atıkların yüzde 99’unun geri dönüşmesi gerekiyor. Geri dönüşüm konusunda çalışmalar yapan akademisyen Doç. Dr. Gündoğdu’ya nazaran, gerçekler maddelerle pek örtüşmüyor: İthal edilen plastik atıkların geri dönüştürülemeyen kısımları yakmaya gönderiliyor, bir kısmı da ormanların ortasında gömülmüş ya da rastgele sağa sola atılmış atılmış olarak karşımıza çıkıyor.

Ne kadarının bu halde yakılıp ya da atıldığı ise tam olarak bilinmiyor.

Atılan plastik atıklar ıskartaya çıkanlar

Yaşanan bu problemler nedeniyle Türkiye’de Temmuz 2021’de kamuoyunun da baskısıyla plastik atık ithalatına yasak getirilmiş, geri dönüşüm bölümünün itirazları ve hammadde talepleri sonrası ise yasak kısmen kaldırılmıştı.

Öte yandan yasak gevşetilirken atıkların geri dönüşebilirlik oranına yüzde 99 olma kuralı getirildi. Ayrıyeten geri dönüşüm şirketlerine kota, toplam kapasitenin yüzde 50’sine de ithal plastikten, yüzde 50’sine de yerli atıktan dönüştürme şartı konuldu.

Prof. Mustafa Öztürk, yakılan ya da ormana ve boş yere atılarak, gömülerek “vahşi depolanan” ithal plastiklerin ıskartaya çıkan kirli plastikler, geri dönüştürülemeyen ambalaj atığı üzere plastikler olduğunu belirtiyor. Prof. Öztürk, “İnceleme yaptım. Bu atıkların yüzde 80’i ıskarta materyal. İthal ettikleri plastiği çöpe atmak geri dönüşüm tesislerinin de işine gelmez. Bundan para kazanıyorlar. Fakat ıskartaya çıkan ve yabanî depolanan kısım da değerli bir hacimde” diyor.

Datalar açıklanmıyor

Geri dönüşümle ilgili bir sorun da bilgilerin tam olarak açıklanması. Hangi şirketin ne kadar atık ithal ettiği, kotalara uygun davranılıp davranılmadığı, fire oranının ne olduğu üzere sorular karşılıksız.

Doç. Dr. Sedat Gündoğdu, bu soruların muhataplarının “verileri toplayıp açıklamayan Etraf Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, bilgi edinme kapsamında dataları açıklamayan geri dönüşüm şirketleri ve bu mevzularda hiçbir istatistik açıklamayan TÜİK” olduğunu belirtiyor.

Prof. Dr. Gündoğdu’ya nazaran dillendirilen “sıfır atık” vizyonu ise yanlış anlamlandırılıyor:

“Sıfır atık vizyonu atığın sıfırlanması değil, atıkların kaynağından ayrıştırılması demektir. Atık demektir. Türkiye’de şu anda yalnızca poşetler fiyatlı satılıyor. Onun dışında cam şişeler için bir makine getirildi. O da pilot olarak Etraf Bakanlığı’nın binasında deneme basamağında. Diğer da bir uygulama yok.”

Atık ithalatı yasaklanmalı

Prof. Dr. Gündoğdu, tüm mevzuatın yanlışsız, şeffaf bir halde uygulanması durumunda dahi atık plastik ithalatının yapılmaması gerekiyor.

Greenpeace Biyoçeşitlilik Proje Sorumlusu Nihan Pak de “Türkiye’nin sıfır atık vizyonu var lakin atık ithalatı olduğu sürece bunu başarmak mümkün değil” diyor. Pak’a nazaran, sıfır atık ithalatı hareket planı hazırlanmalı ve yıl yıl atıkların nasıl ithal edileceği ile ilgili bir maksat koyulmalı. Sonunda da atık ithalatı sıfırlanmalı.

Türkiye’deki geri dönüşüm merkezlerinde Prof. Dr. Mustafa Öztürk’ün varsayımlarına nazaran 1 milyon tondan fazla plastik atık geri dönüştürülüyor.

Fakat bu yapılırken Türkiye’nin suyu, havası, toprağı en kıymetlisi de insanı kirleniyor. “Bu tesislerde çalışan insanların ciğerlerinden mikroplastikler birikiyor” diyen Öztürk de bir an evvel plastik atık ithalatından vazgeçilmesi konusunda da ihtarda bulunuyor.

Continue Reading
Click to comment

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

ÇEVRE

Marmara Denizi’nde balık avına kontrol

İstanbul Vilayet Tarım ve Orman Müdürlüğü’ne bağlı takımlar tarafından Marmara Denizi’nde balık avına çıkan teknelerde kontrol gerçekleştirildi …

Published

on

İstanbul Vilayet Tarım ve Orman Müdürlüğü’ne bağlı takımlar tarafından Marmara Denizi’nde balık avına çıkan teknelerde kontrol gerçekleştirildi. İstanbul Vilayet Tarım ve Orman Müdürü Karaca, “Bugün uzunluk kuralına uymayan bir ölçü kefal balığına el koyduk. Bu eserler yasa değişikliğinden evvel tekrar satışa sunulup, ticari olarak paha kazanıp piyasaya sürülüyordu. Ama artık mülkiyeti büsbütün kamuya geçirilecek. Bu balıklar hayır kurumlarına bağışlanacak” dedi.

Denizlerde av yasağının kalkmasıyla birlikte balıkçılara yönelik kontroller arttı. İstanbul Vilayet Tarım ve Orman Müdürlüğü takımları, Zeytinburnu ve Beylikdüzü ortasındaki bölgede balıkçı teknelerine yönelik kontrol yaptı. Kontrollerde teknelere çıkan gruplar, avlanan balıkların uzunlukları ve teknelerin evraklarını denetim etti. Daha sonra Gürpınar Su Eserleri Hali’ne geçen gruplar, burada satışa sunulan balıkların uzunluklarını denetledi. Yapılan kontrollerde, uzunluk standartlarını karşılamayan 19 kasa kefale el konulurken, 14 bin 160 TL para cezası uygulandı.

“DENETİMLERDE RASTGELE BİR AKSİLİKLE KARŞILAŞMADIK”

Denetim sonrasında açıklamalarda bulunan İstanbul Vilayet Tarım ve Orman Müdürü Ahmet Yavuz Karaca, “1380 sayılı Su Eserleri Kanunu çerçevesinde denizde, karaya çıkış noktalarında, su eserleri halinde ve perakende satış noktalarında su eserleri kontrollerimizi yapıyoruz. Buralarda uzunluk, vakit ve yer yasaklarına bakıyoruz. Yer yasaklarında aşikâr noktalarımızda av yasağı var. Adaların bir kısmı gırgır avcılığına yasak, Marmara Denizi ve boğazlarda trol avcılığı yasak. Bir teknemize çıktık. Avcılık yapmamıştı orada evraklarının denetimini gerçekleştirdik. Bu sene yeni yürürlüğe koyduğumuz bir uygulama var. Bütün ağların üzerlerinde barkodlar var. Bu barkodlardan takibini sağlıyoruz. Bir teknemizde avcılık operasyonunu bitirmişti. Oradaki balıklarda da ayrıyeten uzunluk yasağına da baktık. Teknelerde yaptığımız kontrollerde rastgele bir aksilikle karşılaşmadık” dedi.

Sürdürülebilir avcılığın ehemmiyetine dikkat çeken Karaca, “Hamsi 9 cm, istavrit 13 cm, palamut 25 cm ve lüferin 18 cm olması gerekiyor. Bunun nedeni balıklara ömürlerinde bir kere üreme fırsatı vermek. Balıklar da kuşaklarını devam ettirebilsin ki; bizler hem tüketiciler hem de denizciler olarak sürdürülebilir avcılık yapabilelim. Bugün uzunluk kuralına uymayan bir ölçü kefal balığına el koyduk. Bu eserler yasa değişikliğinden evvel tekrar satışa sunulup, ticari olarak paha kazanıp piyasaya sürülüyordu. Lakin artık mülkiyeti büsbütün kamuya geçirilecek. Bu balıklar hayır kurumlarına bağışlanacak” diye konuştu.

Continue Reading

ÇEVRE

Maltepe kıyısında batan geminin yüzeye çıkarılan modüllerinden koku yayılıyor savı

Erdemler 6 isimli 64 metre uzunluğundaki gemi, 30 Kasım 2021 tarihinde tesirli olan lodos sırasında bağlı bulunduğu Yalı Mahallesi Ulusal Müdafaa …

Published

on

Erdemler 6 isimli 64 metre uzunluğundaki gemi, 30 Kasım 2021 tarihinde tesirli olan lodos sırasında bağlı bulunduğu Yalı Mahallesi Ulusal Müdafaa İskelesi’nde halatlarının kopması sonucu alabora olarak battı. Su altındaki geminin parçalama çalışmalarına başlandı. Batan kuru yük gemisi, deniz altında özel dalgıçlar tarafından çeşitli aletlerle kesimlere ayrıldı. Gemi modülleri daha sonra vinç yardımıyla yüzeye çıkartıldı. Kıyıdaki vatandaşlar ve kafe çalışanları, geminin kıyıda bekleyen modüllerinden rahatsız edici bir kokunun yayıldığını argüman etti.

“MÜŞTERİLERİMİZ KOKUDAN ÖTÜRÜ OTURAMIYOR”

Gemi kesimlerinin bulunduğu alanın karşısındaki kafenin çalışanı Muhittin Kaya, “Sabah müşterilerimiz geldi lakin kokudan ötürü oturamadılar. Biz de o kokudan şikayetçiyiz. Maalesef modüller günlerdir burada duruyor. Ha bugün kaldıracaklar, ha yarın kaldıracaklar, o denli duruyor. Koku gemiden geliyor. Midye kokusu diyorlar lakin o değil. Bu geminin artık neresinden geliyorsa inanılmaz bir koku yani. Müşteri girmiyor, kokudan kimse oturamıyor. Kıyıdakiler de rahatsız oluyorlar. Sabahleyin burada beşerler spor yapıyor, koşuyor, yürüyor. Ancak kokuyu duyunca da gidiyorlar. Nitekim çok berbat bir koku” diye konuştu.

“RAHATSIZ EDİCİ BİR KOKU VAR”

Ailesiyle birlikte kıyıya gelen Emrah Alpaslan, “Sabah kahvaltıya geldik buraya. Bu türlü yosun kokusu üzere berbat bir koku vardı. Şu anda yok fakat. Rahatsız edici bir koku. Burada çalışan arkadaşlar da gemiden geliyor dediler. Biz de geldiğimizde çok rahatsız olduk, oturmamayı bile düşündük” dedi. Kıyıda bisiklete binen Ahmet Örnek, “Bu gemiden çıkan kokuyu diyorsanız, çok net bir biçimde hissedebiliyorum. Lakin ondan fazla burada kanaldan gelen öteki bir koku var. Bu gemiden hariç. Ben burada her gün bisiklete biniyorum. Temizlenmediği için hasebiyle çok pis bir kokuya maruz kalıyoruz. Biz rutin olarak öğrencimle birlikte burada her gün bisiklete binerken bu kokuyu yaşıyoruz. Rahatsız edici koku” tabirlerini kullandı.

Continue Reading

ÇEVRE

En fazla yağış alan kentte su tasarrufu daveti

Türkiye’nin yıllık 2 bin 400 kilogram yağış oranıyla en çok yağış alan ili olan Rize’de su zahmeti yaşanıyor. Kentte son aylarda azalan yağışlar …

Published

on

Türkiye’nin yıllık 2 bin 400 kilogram yağış oranıyla en çok yağış alan ili olan Rize’de su zahmeti yaşanıyor. Kentte son aylarda azalan yağışlar, su düzeyinin düşmesine ve içme suyu kaynaklarının azalmasına yol açarken, kuraklık tehlikesini de beraberinde getirdi. Su tutulan göletlerin bulunmadığı kentte arıtılan dere suyu kaynakları, içme suyu şebekesine veriliyor. Kentte içme suyu problemine tahlil için akar yüzey suların biriktirileceği gölet projesi hazırlandı. Rize Belediyesi ile Devlet Su İşleri (DSİ) tarafından kentte 2 yıl evvel projelendirilen Andon Vadisi üzerinde yapılacak olan ‘Su Göleti’ projesi’ ile kentin su düşüncesi çözülüp kesintisiz bir içme suyuna kavuşturulması hedefleniyor.

SU TASARRUFU ÇAĞRISI

Rize Belediyesi’nden yapılan yazılı açıklamada vatandaşların suyu tasarruflu kullanması istendi.

Açıklamada, “İlimizde Ağustos-Eylül ve Kasım-Aralık ayları yağış açısından kurak geçmektedir. İlimiz; içme suyu tedariki açısından yağmur suyuna bağlı olarak yüzeysel suların arıtılmasıyla elde edilen suyu kullanmaktadır. Bu nedenle uzun müddettir yağışların az olması ve buna bağlı olarak yüzeysel suların azalmasından ötürü sık sık su kesintisi yaşanmaktadır.

İçinde bulunduğumuz bu süreçte daha az mağduriyet yaşamak ismine bütün vatandaşlarımızı su konusunda tasarruflu olmaya davet ediyoruz. Uzun yıllar boyunca yaşamakta olduğumuz su ıstırabını gidermek ismine iki yıl evvel belediyemizin DSİ ile birlikte projelendirdiği ve vilayetimizin su kasvetini giderecek olan; Andon Vadisi üzerinde yapacağımız Su Göleti Projesi’nin ihalesi yapılmış olup kısa bir müddette inşasına başlanacaktır. Tez bir formda tamamlanması planlanan bu proje ile kentimizin su meşakkatini çözüp, sağlıklı ve kesintisiz bir içme suyuna kavuşmuş olacağız” denildi.

“İSRAF YAPMAMALIYIZ”

Rize’nin her mevsim yağış alan bir bölge olduğunu söyleyen Kenan Aloğlu, “Rize’de bu biçimde kuraklık olduğuna nazaran başka kentleri düşünemiyorum. Global ısınma diyorlar nitekim bu sene bunun manasını çok düzgün anladık. Sularımızı onun için çok verimli kullanmamız gerekiyor. Bizim burada su badiresi hiç olmuyordu lakin artık bunu hissetmeye başladık. Akan sularımızı kıymetlendirmemiz lazım, israf yapmamalıyız” dedi.

“DERELERDE SU YOK”

Rize’de havaların çok sıcak geçtiğini tabir eden Ömer Adalı, “Bu yaz yağmur çok az yağdı. Evvelce burası yazları yağmurlu geçerdi. Bu yaz yağmur sularımız yok. Sularımız kesiliyor fakat vatandaşın bu mevzuda mağdur olmaması gerekiyor. Dereler evvelce daha gürül gürül akardı, artık uygunca suları çekildi” diye konuştu.

Günay Bayraktar ise “Bu yaz havalar çok güneşli geçti. Yağmur yağmayınca akan derelerimiz de kurudu. Sularımız azaldı. Bu durum bizi de üzüyor. Ortadan sularımız kesiliyor” dedi.

“KARADENİZ’DE 3-5 GÜN YAĞMADIĞI VAKİT KURAK OLUR”

İTÜ Meteoroloji Mühendisliği Kısım Lideri, Afet İdaresi Enstitüsü ve İklim Değişikliği Uygulama ve Araştırma Merkezi Müdürü Prof. Dr. Mikdat Kadıoğlu, Karadeniz’de 3-5 gün yağmur yağmazsa kuraklık olacağını belirterek, şöyle konuştu:

“Yıllık toplam yağış Doğu Karadeniz’de Rize’de 2 ton. Onu görenler ‘burası ne kadar sulak, her tarafı şarıl şarıl su’ diye düşünüyor lakin aslında gerçek değil. Karadeniz’de eğim çok fazla, dereler çok kısa, çok süratli bir formda yağan yağmurlar denize karışıyor. Toprak derinliği çok az. Yer altı suyu neredeyse hiç yok. O yüzden Karadeniz’de 3-5 gün yağmadığı vakit kurak olur. Su kullanımı konusundaki bu davetlerin tüm yıl boyunca yapılması lazım. Bizde bazen ‘kuraklık var, dikkat edin, suyu sistemli kullanın’ dediğiniz vakit beşerler; ‘su bitecek, büsbütün susuz kalacağız deyip halılarını, perdelerini indirip yıkamaya da kalkabilir’. Panik havası yaratmak üzere tehlikeli bir yanı da var. O yüzden su kullanımı, suyu tasarruflu kullanmak her vakit öğretilmesi anlatılması gereken durum”

Continue Reading

Trendler